Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu ( DEHB ) ,çocuk ve ergenlerde aşırı hareketlilik dikkat sorunları ve dürtüsellikle karakterize edilen bir tablodur. Bir çocukta bu bozukluğun varlığının teyit edilebilmesi için, belirtilerin yedi yaşından önce başlamış olması gereklidir.

 

Ayrıca dürtüsellik, dikkat dağınıklığı ve hareketlilik belirtileri çocuğun yaşamını, kişilerarası ilişkilerini veya okul hayatını olumsuz biçimde etkileyecek düzeyde olmalıdır. Erkeklerde daha sık görülen bir bozukluktur. Dünyada görülme sıklığı % 2-20 arasındadır.

 

NEDENLERİ

Oluşumda çevresel ve genetik faktörler rol oynamaktadır. En önemli nedenlerinden biri genetik yatkınlıktır. Bunun dışında anne karnında yaşanan olumsuzluklar, doğum travmaları, yetersiz ve dengesiz beslenme, yetersiz eğitim, yiyecek alerjileri, gıdalarda katkı maddelerinin artması vb. çevresel faktörler rol oynamaktadır.

Birinci derece akraba evliliklerinde daha çok görülmektedir. Kaotik aile yapısında yetişen ve tacize maruz kalan çocuklarda gözlenmektedir.

Hamilelik veya doğum sırasında çocuğun maruz kaldığı oksijensizlik, travma, doğum komplikasyonları, hamilelikte alkol. sigara kullanımı, erken bebeklikte geçirilen bazı hastalıklar ile beyin hasarları, nedenler arasında gösterilmektedir.

 

BELİRTİLERİ

En sık görülen temel belirtiler şunlardır.

  • Hareketlilik
  • Dikkat Eksikliği
  • Dürtüsellik ( İsteklerini Erteleyememe )

 

Bu üç belirti bir arada görülebileceği gibi sadece dürtüsellik ve aşırı hareketlilik veya sadece dikkat eksikliği-dikkat dağınıklığı şeklinde de görülebilmektedir. DEHB belirtileri farklı yaş ve gelişim dönemlerinde farklılıklar göstermektedir.

 

Dikkat Eksikliği

Dikkat eksikliği ifadesinden kastedilen, dikkatin olmaması değil, daha ziyade dikkati, belli bir süreyle özellikle, zihinsel uğraşı gerektiren ders çalışma, problem çözme veya çocuk için çokta eğlenceli olmayan görev esnasında kendisini gösteren, bir kontsantre olamama durumudur.

 

Dikkat eksikliği -dikkat dağınıklığı olan çocuklar, tam tersi, eğlenceli, ilgilerini çeken renkli ve canlı görüntülerin olduğu televizyon ve bilgisayar oyunları karşısında saatlerce sıkılmadan durabilmektedirler.

 

Dikkat eksikliği – dağınıklığı olan çocuklar, dikkatlerinin dış uyaranlarca kolayca çelinebilmesi nedeniyle, sıklıkla bizlerin fark edemedikleri ayrıntıyı fark edebilirler, bu nedenle yanlışlıkla fazlaca dikkatli olarak ta değerlendirilir.

 

Dikkat eksikliği -dikkat dağınıklığı olan öğrencilerin öğretmenleri, sıklıkla öğrencinin derste dalgın olduğu, kendisini dinlemiyormuş göründüğü veya kalemi, silgiyi veya etrafıyla ilgilenmediği konusunda şikâyetçidirler.

 

Dikkat eksikliği –dikkat dağınıklığı olan çocuklar sınav sırasında dikkatsizce hatalar yapma ve soruları okumadan işaretleme eğilimindedir.

 

Hareketlilik:

Hareketlilik, çocuğun günlük yaşantısını olumsuz yönde etkiliyorsa, yeni arkadaşlıklar kurmasını engelliyorsa, sıklıkla kazalara maruz kalıyor, kısaca çocuğun hayat konforunu olumsuz etkilemesi durumunda anlamlıdır. Şiddetine göre çocuk oturduğu yerde kıpı kıpır olabilir .Sınıfta veya oturması gereken yerde kalkar . Motor takılmış gibi veya düz duvara tırmanırcasına hareketli olabilir. Çoğu zaman çok konuşur.

 

Dürtüsellik:

Dürtüsellik kişinin içinden gelen istekleri bastırma ile ilgili güçlük yaşaması olarak tanımlanır. Bu çocuklarda, sıklıkla sırasını bekleyememe, konuşurken söz kesme, düşünmeden hareket etme şeklinde kendini gösterir. Bu çocuklar sıklıkla oyun ve okul kurallarına uymakta güçlük çekerler. Bu davranışları, plansız ve istemeden yaptıkları için sıklıkla arkasından pişmanlık ve üzüntü duygusu baş gösterebilir.

 

TANI- TEDAVİ

Tanı, Belirtilerin yanı sıra, tam teşekküllü hastanelerde çocuk psikiyatristleri, çocuk nöroloji uzmanları ve uzman psikologlar tarafından,  değişik test ve tetkikler yapılarak konulmaktadır. Ayrıca bu belirtileri gösteren çocuklar Rehberlik Araştırma Merkezine yönlendirilmelidir.

 

Tedavi, DEHB tedavisinde temel olarak ilaç tedavileri ve psikoterapi uygulanmaktadır. Tedaviler çocuğun bireysel ihtiyaçları ve durumuna göre yapılandırılır. Araştırmalara göre, ilaç tedavileriyle birlikte davranışsal terapilerin birlikte uygulanması çok daha etkili olmaktadır.

 

Özellikle DEHB ile birlikte görülen kaygı, karşı gelme, ebeveyn – çocuk ilişkileri ve sosyal becerilerle ilgili sorunlarla başa çıkmada davranışsal terapi ile birlikte ilaç tedavisinin daha fazla işe yaradığını belirtmiştir.

 

DEHB ‘ in tedavisinde sık olarak kullanılan yöntemler, ilaç tedavisi, bireysel eğitim, anne-baba eğitimi, aile tedavisi ve grup tedavisidir. Bu tedavi yöntemlerinden hangilerinin kullanılacağının kararı, kişinin bireysel özellikleri dikkate alınarak belirlenir.